हिमाली क्षेत्रमा प्रचलित बज्रयान बौद्ध परम्पराहरू

बज्रयान बौद्ध धर्म, जसलाई मन्त्रयान, तन्त्रयान वा गुह्ययान पनि भनिन्छ, प्राचीन भारतमा महायान बौद्ध धर्मको विकसित स्वरूपका रूपमा उदय भएको एक गूढ, तान्त्रिक तथा साधनामूलक परम्परा हो । यसको प्रारम्भिक विकास पाँचौँदेखि सातौँ शताब्दीको बीचमा भारतमा भएको मानिन्छ, जहाँ यसले हिन्दू तान्त्रिक परम्परा, योग साधना तथा गूढ आध्यात्मिक अभ्यासहरूलाई आत्मसात् गर्‍यो । नालन्दा, विक्रमशिला जस्ता बौद्ध विश्वविद्यालयहरूको यस परम्पराको विकासमा ठूलो योगदान रहेको थियो । आठौँ शताब्दीमा गुरु पद्मसम्भवले तिब्बतमा यसको प्रचार गरेपछि यो तिब्बती बौद्ध धर्मको प्रमुख केन्द्र बन्यो र पछि नेपाल, भूटान, मङ्गोलिया तथा जापानसम्म फैलियो ।