मार्को रुबियो

अमेरिका र इरान मध्यपूर्वमा जारी युद्धको अन्त्य गर्ने सम्झौताको नजिक पुगेको देखिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ पुनः खोल्ने सम्झौता भएको घोषणा गरे पनि इरानले भने यसलाई महत्त्वपूर्ण मुद्दामा पूर्ण सम्झौता नभएको र मस्यौदा तयार गर्ने मनसाय रहेको बताएको छ। दुवै पक्षले युद्धविराम विस्तार, जलमार्ग पुनः सञ्चालन र आणविक कार्यक्रमबारे वार्ता गर्ने प्रस्तावमा छलफल गरिरहेका छन्।

भारत र संयुक्त राज्य अमेरिकाले महत्त्वपूर्ण खनिज र दुर्लभ पृथ्वीजन्य तत्वहरूको आपूर्ति, खनन तथा प्रशोधन सुरक्षित गर्न मंगलबार एक ऐतिहासिक द्विपक्षीय सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका छन्। भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरले यसलाई विश्वव्यापी परिदृश्यमा रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण कदमको रूपमा घोषणा गरे, जसले आपूर्ति शृङ्खलालाई बलियो बनाउने र वित्त पोषणमा सहयोग पुर्‍याउने लक्ष्य राखेको छ। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले यसलाई दुई देशबीचको रणनीतिक गठबन्धनको ठोस उदाहरणको रूपमा व्याख्या गरे।

अमेरिका र इरान ६० दिनको युद्धविराम विस्तार सम्झौताको निकै नजिक पुगेका छन्, जसमा होर्मुज जलडमरु पुनः खोल्ने विषय पनि समावेश छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्ने वा युद्ध पुनः सुरु गर्ने निर्णय शनिबार सुरक्षा क्याबिनेटसँगको बैठकपछि लिने बताएका छन्। यसैबीच, पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री सहबाज सरिफले ट्रम्पको शान्ति प्रयासको प्रशंसा गरेका छन्।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले भारतमा भएको उच्चस्तरीय बैठकमा अस्ट्रेलिया, भारत र जापान सम्मिलित सुरक्षा तथा रणनीतिक सहकार्य समूह ‘क्वाड’ लाई पुनः सक्रिय र प्रभावकारी बनाउन आह्वान गरेका छन्। रुबियोले सहयोगलाई ‘फोरमबाट कार्यमुखी साझेदारी’ तर्फ लैजानुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै यस समूहलाई ठोस परिणाम दिने सहकार्य संरचनाका रूपमा विकास गर्नुपर्ने बताएका छन्। यो बैठक अमेरिकाले इरानसँग सम्बन्धित नीति र अमेरिकी प्रतिबद्धताबारे अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उठिरहेका प्रश्नबीच भएको हो।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले इरानसँगको युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौता आजै हुन सक्ने संकेत दिएका छन्। भारत भ्रमणका क्रममा नयाँदिल्लीमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै उनले सम्भावित सहमतिले क्षेत्रीय सामुद्रिक मार्ग खुला राख्ने र खाडी क्षेत्रमा स्थायित्व कायम गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताए। रुबियोले वार्ताको केन्द्रमा समुद्री मार्गहरूको सञ्चालन र सुरक्षा रहेको र यस विषयमा ठोस प्रस्तावहरू टेबलमा रहेको उल्लेख गरे।

अस्ट्रेलिया, भारत, जापान र संयुक्त राज्य अमेरिकाका विदेशमन्त्रीहरूले इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रमा समुद्री सुरक्षा, बन्दरगाह पूर्वाधार र ऊर्जा सुरक्षासम्बन्धी नयाँ संयुक्त पहलहरू घोषणा गर्दै क्वाड सहकार्यलाई सुदृढ बनाएका छन्। नयाँदिल्लीमा भएको उच्चस्तरीय वार्तापछि अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले इन्डो-प्यासिफिक समुद्री निगरानी पहलको घोषणा गरे, जसअन्तर्गत चार देशबीच निगरानी क्षमताको एकीकरण र सूचना आदान-प्रदान सुदृढ पारिनेछ। यसका साथै, प्रशान्त टापु राष्ट्र फिजीसँग सहकार्य गर्दै बन्दरगाह पूर्वाधार स्तरोन्नति गर्ने र ऊर्जा आपूर्ति प्रणालीलाई सुरक्षित बनाउन इन्डो-प्यासिफिक ऊर्जा सुरक्षा पहल सुरु गर्ने सहमति भएको छ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले भारतको चार दिने भ्रमणका क्रममा नयाँदिल्लीमा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र विदेशमन्त्री सुब्रह्मण्यम जयशंकरसँग उच्चस्तरीय वार्ता गरेका छन्। यो भ्रमणले दुई देशबीचको रणनीतिक साझेदारी, व्यापार, ऊर्जा, रक्षा र प्रविधि क्षेत्रमा सहकार्य सुदृढ गर्ने प्रयासलाई जोड दिएको छ। रुबियोले प्रधानमन्त्री मोदीलाई अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको तर्फबाट ह्वाइट हाउस भ्रमणको निम्तो पनि दिएका छन्।

अमेरिका र इरानबीच शान्ति वार्ता अघि बढ्ने सम्भावनाको समाचारले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा कच्चा तेलको मूल्य करिब ५ प्रतिशतले घटेको छ। मध्यपूर्वमा तनाव कम हुने र आपूर्ति अवरोध घट्ने अपेक्षाले लगानीकर्ताहरूमा बिक्री दबाब बढेपछि सोमबार तेलको मूल्यमा गिरावट आएको हो। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको शान्ति सम्झौता धेरै हदसम्म टुंगिएको बताएका छन्।

भारतस्थित इरानी दूतावासले अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोको टिप्पणीको खण्डन गर्दै विश्वव्यापी ऊर्जा बजार संकटको वास्तविक चालक अमेरिका भएको दाबी गरेको छ। दूतावासले अमेरिकाले इरानको तेल निर्यातमा लगाएको प्रतिबन्ध गैरकानूनी र अन्यायपूर्ण भएको र यसले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको उल्लंघन गरेको बताएको छ। यसका साथै अमेरिकाले औषधिमा लगाएको प्रतिबन्धले पनि इरानी जनतालाई पीडा दिएको दूतावासको भनाइ छ।

अर्बपति विनोद चौधरी र उनका छोरा वरुण चौधरीले नयाँ दिल्लीस्थित अमेरिकी दूतावासले आयोजना गरेको स्वागत समारोहमा भाग लिएका छन्। यो समारोह अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोको सम्मानमा भारतका लागि अमेरिकी राजदूत सर्जियो गोरले आयोजना गरेका थिए। विनोद चौधरीले नेपालको सम्भावना र अवसरबारे कुराकानीमा नेपालको स्थान रहेको बताएका छन्।