स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय

नेपालमा नसर्ने रोगहरू (उच्च रक्तचाप, मधुमेह, क्यान्सर, मुटु तथा रक्तनली र श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोग) समयअगावै हुने मृत्युका प्रमुख कारण बनेका छन्। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार कुल मृत्युको करिब ७१ प्रतिशत हिस्सा नसर्ने रोगका कारण हुने गरेको छ र सन् २०३० सम्म यो दर ७९ प्रतिशतसम्म पुग्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। विपद्को समयमा नसर्ने रोग भएका व्यक्तिहरूको उपचार सेवालाई निरन्तरता दिन ‘पेन–डी प्याकेज’ तयार गरिएको छ।

अस्वस्थकर खानपान र बदलिँदो जीवनशैलीका कारण नेपालमा उच्च रक्तचापका बिरामीको संख्या बढ्दै गएको छ। स्वास्थ्य सेवा विभागका निर्देशक अनुज भट्टचनका अनुसार अत्यधिक नुन र चिल्लो पदार्थको सेवन, शारीरिक निष्क्रियता, धूम्रपान, मद्यपान, तनाव, वायु प्रदूषण र सहरीकरणले जोखिम बढाएको छ। विश्वभर करिब १.४ अर्ब मानिस उच्च रक्तचापबाट प्रभावित छन्।

स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयले गर्मी बढेसँगै सर्प दुलोबाट निस्कने र मानिसलाई टोक्ने भएकाले सर्पदंशबाट बच्न आग्रह गरेको छ। मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा. समीरकुमार अधिकारीले नेपालमा गोमन, राजगोमन, करेत, मुगा, बाघेजस्ता विषालु सर्प रहेको र तिनको टोकाइबाट बच्न सतर्क रहन आग्रह गरेका छन्। शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका निर्देशक डा. अनुप बाँस्तोलाका अनुसार गर्मी बढेसँगै अस्पतालमा सर्पदंशका बिरामी बढी आउने गरेका छन्।

स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयको कुल बेरुजु २३ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ रहेको छ। मन्त्रालयका सचिव डा. विकास देवकोटाले सार्वजनिक लेखा समितिको बैठकमा जानकारी दिँदै हालसम्म करिब ४.५ प्रतिशत बेरुजु फछ्र्योट भएको र चालु आर्थिक वर्षमा ६० प्रतिशतसम्म फछ्र्योट गर्ने लक्ष्य रहेको बताए।

खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता महासंघ नेपालले खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता संस्थाहरूका समस्या समाधानका लागि प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयसहित विभिन्न मन्त्रालयहरूमा १५ बुँदे ध्यानाकर्षण पत्र बुझाएको छ । महासंघले खानेपानी तथा सरसफाइ सेवाको दिगो व्यवस्थापन, उपभोक्ता संस्थाहरूको अधिकार संरक्षण, नीति सुधार र स्थानीय तहसँगको समन्वय प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा जोड दिएको छ ।

सरकारले सञ्चालन गरेको ‘राष्ट्रिय पोषण लेखाजोखा अभियान’को प्रारम्भिक प्रतिवेदनअनुसार बालबालिकामा कुपोषणको सङ्ख्या बढेको पाइएको छ। स्वास्थ्य सेवा विभाग, पोषण शाखा प्रमुख लिलाविक्रम थापाका अनुसार कडा शीघ्र कुपोषण भएका बालबालिकाको सङ्ख्या ४ प्रतिशत पुगेको छ, जुन विगतमा १ प्रतिशत थियो। यो वृद्धि देशव्यापी अभियान सञ्चालनका कारण वास्तविक अवस्था स्पष्ट भएकोले देखिएको हो।

सरकारले सञ्चालन गरेको राष्ट्रिय पोषण लेखाजोखा अभियानको प्रारम्भिक प्रतिवेदन अनुसार बालबालिकामा कुपोषणको दर बढेको पाइएको छ। स्वास्थ्य सेवा विभाग, पोषण शाखा प्रमुख लिलाविक्रम थापाले कडा शीघ्र कुपोषण चार प्रतिशत बालबालिकामा देखिएको बताए, जुन विगतको तुलनामा बढी हो। यो अभियान जेठ महिनासम्म सञ्चालन गरिनेछ।